IN HET SPOOR VAN HASPENGOUW.

HET BIETEN- EN FRUITSPOOR

 

            trailer

 

“IN HET SPOOR VAN HASPENGOUW. HET BIETEN- EN FRUITSPOOR”
Duurtijd: circa 40 minuten. Te bekijken vanaf eind november 2019.

Het project omvat een documentaire dat een roadtrip verbeeldt langs het voormalige spoortraject lijn 23: Drieslinter – Sint-Truiden – Borgloon – Tongeren. Een spoorlijn die beter bekend staat als het Bieten- en Fruitspoor, omdat er massa’s bieten en fruit over vervoerd werden.

De Belgische Staat verleent in 1876 de concessie voor deze lijn aan de Banque de Bélgique (van de Philippart groep). Opvallend, want in 1871 had de Staat de “Chemins de Fer des Bassins Houillers du Hainaut” overgenomen van deze holding. En in 1873 ging de jonge natie zelfs de grootste lening uit de 19e eeuw aan, om van dezelfde groep de spooruitbating “Grande Compagnie du Luxembourg” over te kopen voor 240.000.000 toenmalige Belgische franken, omdat… de Philippart groep in financiële moeilijkheden zat.
 

Voor onze roadtrip sporen we in het gezelschap van een gastheer/-vrouw die ons meeneemt op een imaginaire “treinreis” langs het voormalige traject én tezelfdertijd de toeschouwer doorheen de tijd gidst.

Hoe de voormalige spoorlijn 23 zich nog steeds door het landschap baant wordt duidelijk gemaakt door middel van dronebeelden die delen van het traject laat ontdekken. Dronepiloot is Marc Luyten.
De situering van de verschillende stations en locaties wordt duidelijk gemaakt aan de hand van een aanvullende animatie. Hiervoor wordt samengewerkt met animator-illustrator Nick Timmermans (Borgloon).

Voor het componeren van de muzikale aksenten is Jan Swerts (Sint-Truiden) aangezocht.


Onderweg op onze reis wordt “halt gehouden” bij een aantal voormalige stations. Van hieruit wordt dan telkens gefocust op een relevant erfgoedaspect binnen de desbetreffende gemeente of stad. Een greep uit de “excursies”:

Sint-Truiden: De suikerbietenteelt was eigenlijk het eerste goud voor Haspengouw. Eén van de eerste suikerfabrieken in ons land  was de fabriek van Mellaerts. Al in 1834 opgericht. En wanneer in 1924 STVV boven de doopvont gehouden worden (er komen welgeteld 12 betalende supporters naar de openingsmatch kijken) is de suikerfabriek twee jaar later hun eerste sponsor. Op de terreinen van de fabriek komt het eerste eigen voetbalveld van de club.

Melveren: De Trudofabriek produceerde sappen, bier- en ciderproductie. Deels op basis van via het spoor geïmporteerde Italiaanse druiven, maar nadien vooral met verwerking van rebut-fruit (geblutst en aangestoken vruchten) uit de Haspengouwse regio.

Hoepertingen: in het kasteel van Karel de Moffarts (Mariagaarden) was jarenlang (vanaf 1930) een landelijke landbouwhuishoudschool ondergebracht, gerund door de zusters Annuntiaten uit Heverlee. De opleiding van de meisjes steunde vooral op zaken als voedingsleer, slachtverwerking, boterproductie en bewaartechnieken.

Jesseren: In de onmiddellijke omgeving van Borgloon waren stroopstokerijen alom tegenwoordig. Er werd door de stad zelfs een overlaadstation voorzien voor omslag van het fruitspoor naar de private buurtspoorwegen (onder meer naar Orey) en de boerentrams. Vooral de gevoerde reclame voor stroop wordt onder de aandacht gebracht. Aan stroop werden vele helende eigenschappen toegedicht: goed bij keelpijn, wratten en borstaandoeningen, Lowette uit Bommershoven werd een belangrijke speler toen die de Grande siroperie Limbourgeoise overnam.

Tongeren: de wekelijkse landbouwmarkt van Tongeren was een belangrijk economisch gebeuren. Zo werd daar in 1870 meer dan 92.000 stuks vee aangeboden. Ook de paardenmarkt- en handel was van groot belang voor de stad. Vanuit de belangenverenigingen klonk dan ook de roep dat ook Tongeren bediend moest worden door het fruitspoor.

Ook de start van het Fruitspoor in Drieslinter (Vlaams-Brabant) krijgt de nodige aandacht. De aansluitingen naar Tienen (suikerindustrie) en verder naar opkomende steden als Brussel & Antwerpen én Engeland waren van groot economisch belang voor de ontwikkeling van de hele regio Haspengouw. En vanuit Tongeren was er aansluiting naar de mijnindustrie in Luik en het expansieve Ruhrgebied in Duitsland.

De andere haltes op de lijn: Wilderen (brouwerij), Bernissem (suikerfabriek), Rullingen (fructuarium), Kerniel (brouwerijen, stroopfabrieken, wijnbouw), Ordingen (Léon de Piteurs) en Piringen worden terloops vermeld.
 

De aanleg van een spoorlijn had een bijzonder grote impact, op diverse aspecten.

Politiek
Stations vormen een belangrijk agendapunt in de politiek. Niet alleen de mogelijke toekenning van een concessie veroorzaakt heel wat lobbywerk. Ook lokale mandatarissen trachten de gunst van de kiezer te winnen door het parlement te overtuigen in hun kiesdistrict nieuwe (en bij voorkeur luxueuze) stations op te trekken.

Urbanistisch
De bouw van een stationsgebouw heeft een grote invloed op de ontwikkeling van een stad of gemeente. Zo evolueert het stationsplein tot het belangrijkste visitekaartje voor het imago en de uitstraling van een entiteit. Het zorgt ook voor de eerste indruk die een reiziger zich vormt.

 

Architecturaal

Het bouwen van stations en seinhuizen is een volledig nieuwe markt. En er wordt daarbij volop geëxperimenteerd met nieuwe materialen en technieken zoals ijzeren kolommen en grote overkappingen. Omdat de bouw van een station vaak een prestigieus project is, sijpelen invloeden van stromingen van onder meer de Art Nouveau binnen.

Economisch
De plaatselijke economie wordt opengebroken. Enerzijds zijn er de toegenomen verkoop- en exportmogelijkheden. Anderzijds wordt die lokale handel zelf geconfronteerd als nieuw afzetgebied.

Sociologisch
De trein doet het toerisme in bijzonder snel tempo toenemen, en het blijkt een handig (bind)middel voor de versterking van vriendschapsbanden en zakelijke contacten.

Communicatie
Het reizen per spoor voegt een extra dimensie toe aan communicatie in het algemeen en aan de uitwisseling van vernieuwende ideeën (onder meer op wetenschappelijk vlak). Geen toeval ook dat de meeste telegraafkantoren voorzien worden in het stationsgebouw, en waarvoor vaak een aparte vleugel wordt opgetrokken.

Technisch
De spooraanleg zorgt voor een impuls op het gebied van nieuwe technische toepassingen (bijvoorbeeld de ontwikkeling van krachtiger locomotiefmotoren, overwegsystemen, signalisatie).

Arbeidsverhouding
Het geprivilegieerd statuut van spoorwegarbeiders vormt de inspiratie voor diverse eisen binnen de arbeidsbeweging en brengt aanzienlijke wijzigingen teweeg binnen de sociale wetgeving (arbeidsduur, veiligheid, vakantiedagen..).

(Bron: archief Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed van de Provincie Limburg, werknota opgemaakt door Adriaan Linters & Bert Van Doorslaer)

 

CONTACT

Haspengouw.tv is een project

van de gelijknamige vzw

Contact: Luk De Boeck

0488-99.47.83

haspengouw.tv@telenet.be 

 

 

 

 PARTNERS

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   vrt archief

 

 

 

 

 

 

MET FINANCIËLE STEUN VAN

 

 

 

 

 

 

LOGISTIEKE MEDEWERKING

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

          Model Spoor Club